Home / Orzecznictwo / Wyrok Sądu Najwyższego z 10-04-2019 r. – III PK 118/18

Wyrok Sądu Najwyższego z 10-04-2019 r. – III PK 118/18

Roszczenia z tytułu rozwiązania umowy o pracę a roszczenia związane z dyskryminacją pracownika. Konieczność pisemnego oświadczenia pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę

TEZA

1. Przesłanką stosowania art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela jest faktyczne (rzeczywiste) dokonanie zmiany organizacyjnej w szkole, powodującej zmianę planu nauczania uniemożliwiającą dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć. Czynności, na podstawie których dochodzi do takich zmian, powinny być zgodne z prawem (legalne), a więc dokonane w ramach obowiązującego porządku prawnego. Nie oznacza to jednak, że sąd pracy, który rozpoznaje spór między pracownikiem a pracodawcą samorządowym oparty na zmianach organizacyjnych pracodawcy, powinien oceniać we własnym zakresie, czy czynności leżące u podstaw tych zmian (w szczególności uchwała właściwego organu gminy o likwidacji publicznej placówki oświatowej) były zgodne z odpowiednimi przepisami i merytorycznie uzasadnione. Ocena czy uchwała rady gminy dotycząca likwidacji gminnych placówek oświatowych (mająca charakter publicznoprawny) jest zgodna z prawem oraz dokonywana jest we właściwym trybie, należy do kognicji sądów administracyjnych.

2. Kodeks pracy nie zawiera regulacji wprowadzającej zależność między roszczeniem z art. 45 § 1 KP a roszczeniem z art. 183d KP. Są to niezależne i odrębne roszczenia pracownika przysługujące z tytułu odmiennych naruszeń prawa przez pracodawcę. Roszczenia z art. 45 § 1 KP mają na celu sankcjonowanie tylko jednego ściśle określonego zachowania pracodawcy, a ich celem jest zniwelowanie majątkowych skutków bezprawnego wypowiedzenia, co następuje w granicach określonych w tym przepisie. W przypadku zaś naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu, pracownik może dochodzić odszkodowania na podstawie art. 183d KP.

3. Wskazanie przez szkołę jako przyczyny uzasadniającej rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem ustawowego zwrotu (art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela) nie narusza art. 30 § 4 KP, jeżeli w okolicznościach sprawy, w tym uwzględniając informacje podane przez pracodawcę w inny sposób, stanowi to dostateczne skonkretyzowanie tej przyczyny.

SENTENCJA

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa B. M. – T. przeciwko Zespołowi Szkół (…) w D. (…) o przywrócenie do pracy, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 10 kwietnia 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 27 października 2017 r., sygn. akt IV Pa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 27 października 2017 r. oddalił apelację B. M.-T. od wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 1 czerwca 2017 r., oddalającego jej powództwo o przywrócenie do pracy.

W sprawie ustalono, że w dniu 31 sierpnia 2016 r. nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy B. M.-T., na skutek złożonego przez pracodawcę (Zespół Szkół […] w D.) w dniu 12 maja 2016 r. oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę. Przyczyną   uzasadniającą   było   zmniejszenie   liczby   godzin   dla   nauczyciela-bibliotekarza spowodowane zmianami organizacyjnymi w arkuszu organizacyjnym szkoły na rok szkolny 2016/2017 (z 30 do 7,5 godzin).

Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Sądy uznały, że wymóg konkretności przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie został spełniony, a powódka o tej wiedziała, zanim jeszcze pracodawca złożył oświadczenie o wypowiedzeniu (posiedzenie rady pedagogicznej w dniu 25 kwietnia 2016 r.). Nie można mówić również o pozorności przyczyny, jeśli ta wprost wynikała ze zmian  dokonanych  w  arkuszu organizacyjnym. W związku z powyższym nie ma podstaw do stwierdzenia, że rozwiązanie stosunku pracy z B. M.-T. nastąpiło niezgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 967, dalej jako Krata Nauczyciela).

Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik powódki, zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w całości. W podstawach skargi wskazano na naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 316 k.p.c., art. 321 § 1 k.p.c., art. 232 k.p.c., art. 381 k.p.c., art. 217 k.p.c., art. 227 k.p.c. oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest, art. 45 § 1 w zw. z art. 300 k.p. i art. 91c i art. 20 Karty Nauczyciela.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c.

Istotne zagadnienie prawne zamyka się w pytaniu, czy sąd ma kompetencje do kontroli, ustalania i oceny decyzji pracodawcy w zakresie zmniejszenia liczby godzin otwarcia biblioteki szkolnej w kontekście realizacji wszystkich zadań ustawowych i statutowych biblioteki?, oraz, czy jeżeli powódka domagała się przywrócenia do pracy, to nie może dochodzić tego roszczenia w oparciu o  przepisy dotyczące dyskryminacji?

Wykładni, według skarżącej, powinien zostać poddany art. 45 § 1 k.p. w zw. z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela, art. 20 i art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela, z racji na fakt, że ich treść budzi poważne wątpliwości i wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Zgodnie z    art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien zatem wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie powinno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w  sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), potrzebie wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) i oczywistego uzasadnienia skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.).

Twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie. Jeżeli w sprawie rzeczywiście występuje istotne zagadnienie prawne, od którego rozstrzygnięcia zależy wydanie prawidłowego orzeczenia co do istoty sprawy, to z natury rzeczy ewentualny błąd orzeczniczy popełniony przez Sąd drugiej instancji nie może mieć charakteru oczywistego i podstawowego. Skarga kasacyjna nie może być, z kolei, uznana za oczywiście uzasadnioną, jeżeli o występowaniu tej przesłanki miałoby świadczyć naruszenie przepisów prawa, których wykładnia nasuwa tak duże wątpliwości, iż konieczne jest ich wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy w ramach sformułowanego w tej sprawie zagadnienia prawnego.

Odnośnie do pierwszej wątpliwości, podniesionej przez skarżącą do rangi istotnego zagadnienia prawnego, należy wskazać, że Sąd Najwyższy w kilku już wyrokach odniósł się do kwestii właściwości sądu pracy przy ocenie zastosowania przepisu art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25  listopada  2014  r.,  III PK 11/14, LEX nr  1652400; z dnia 7  maja  2015  r., III PK 138/14, LEX nr 1746872). Przesłanką stosowania art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela jest faktyczne (rzeczywiste) dokonanie zmiany organizacyjnej w szkole, powodującej zmianę planu nauczania uniemożliwiającą dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć. Czynności, na podstawie których dochodzi do takich zmian, powinny być zgodne z prawem (legalne), a więc dokonane w ramach obowiązującego porządku prawnego. Nie oznacza to jednak, że sąd pracy, który rozpoznaje spór między pracownikiem a pracodawcą samorządowym oparty na zmianach organizacyjnych pracodawcy, powinien oceniać we własnym zakresie, czy czynności leżące u podstaw tych zmian (w szczególności uchwała właściwego organu gminy o likwidacji publicznej placówki oświatowej) były zgodne z odpowiednimi przepisami i merytorycznie uzasadnione. Ocena czy uchwała rady gminy dotycząca likwidacji gminnych placówek oświatowych (mająca charakter publicznoprawny) jest zgodna z prawem oraz dokonywana jest we właściwym trybie, należy do kognicji sądów administracyjnych.

Natomiast co do pozostałych cech, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 lutego 2016 r., I PK 233/15 (LEX nr 1965282), stwierdził, że to właśnie wynikający z art. 45 § 1 k.p. wymóg zasadności wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony implikuje ustanowienie z mocy art. 30 § 4 k.p. obowiązku wskazania przez pracodawcę w pisemnym oświadczeniu woli o rozwiązaniu stosunku pracy przyczyny wypowiedzenia. Wskazanie tej przyczyny lub przyczyn przesądza o tym, że spór przed sądem pracy może toczyć się tylko w ich granicach. Okoliczności podane pracownikowi na uzasadnienie decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy, a następnie ujawnione w postępowaniu sądowym muszą być takie same, zaś pracodawca pozbawiony jest możliwości powoływania się przed organem rozstrzygającym spór na inne przyczyny mogące przemawiać za zasadnością wypowiedzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 października 1998 r., I PKN 315/97, OSNAPiUS 1998 nr 14, poz. 427).

W przywołanym przez skarżącą judykacie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2013 r., III PK 31/12, LEX nr 1380964), co potwierdził Sąd  Najwyższy w uchwale z dnia 28 września 2016 r., III PZP 3/16 (LEX nr 2113359) przyjęto, że Kodeks pracy nie zawiera regulacji wprowadzającej zależność między roszczeniem z art. 45 § 1 k.p. a roszczeniem z art. 183d k.p. Są to niezależne i odrębne roszczenia pracownika przysługujące z tytułu odmiennych naruszeń prawa przez pracodawcę. Na mocy art. 45 § 1 k.p., jeżeli wypowiedzenie umowy zawartej na czas nieokreślony było nieuzasadnione lub naruszało przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, pracownikowi służą – według jego wyboru – roszczenia restytucyjne (orzeczenie bezskuteczności wypowiedzenia lub przywrócenie do pracy) albo roszczenie o odszkodowanie. Natomiast odszkodowanie z art. 183d k.p. może być dochodzone przez osobę „wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu”, przy czym nie może ono być niższe niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Roszczenia z art. 45 § 1 k.p. mają więc na celu sankcjonowanie tylko jednego ściśle określonego zachowania pracodawcy, a ich celem jest zniwelowanie majątkowych skutków bezprawnego wypowiedzenia, co następuje w granicach określonych w tym przepisie. Punktem wyjścia przy rozważaniu tej odpowiedzialności jest skutek zachowania pracodawcy (wypowiedzenie umowy o pracę), a w drugiej kolejności następuje ocena zgodności z prawem tego zachowania.

Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że rację ma Sąd Okręgowy, twierdząc, iż w przypadku naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu, pracownik może dochodzić odszkodowania na podstawie art. 183d k.p. Natomiast w przypadku zastosowania przez pracodawcę dyskryminującej pracownika przyczyny wypowiedzenia  umowy,  może  on  dochodzić  przewidzianych  w  art.  45  §  1 k.p. roszczeń z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy. W orzecznictwie ustalone jest stanowisko, według którego niezgodność z prawem (bezprawność) wypowiedzenia umowy o pracę pracownik może wykazać wyłącznie przez powództwa  przewidziane w art. 45 § 1 k.p. Bezprawność wypowiedzenia umowy o pracę może mieć miejsce, gdy pracodawca zastosował dyskryminującą pracownika przyczynę uzasadniająca weryfikowane wypowiedzenie. Jeżeli bowiem pracodawca zastosował dyskryminujące przesłanki wypowiedzenia, to co do zasady takie wypowiedzenie należy uznać za nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 k.p.  Mogą jednak istnieć przypadki odmienne. Jeżeli pracodawca podał pracownikowi jako przyczyny wypowiedzenia: niezawinioną utratę niezbędnych uprawnień i osiągnięcie wieku emerytalnego, to wypowiedzenie może być uzasadnione ze względu na pierwszą z nich (co spowoduje oddalenie powództwa z art. 45 § 1 k.p.), a mimo tego pracownik ten może dochodzić odszkodowania z art. 183d k.p.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy, przyczyną uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę, wskazaną przez pracodawcę, było ograniczenie liczby godzin dla nauczyciela – bibliotekarza spowodowane zmianami organizacyjnymi w arkuszu organizacyjnym szkoły na rok szkolny 2016/2017. Była ona znana powódce i jej zdaniem, wskazywała na dyskryminację swojej osoby, a nie na dyskryminacyjny charakter, podanej w uzasadnieniu wypowiedzenia, przyczyny.

Na marginesie można tylko dodać, że wskazanie przez szkołę jako  przyczyny uzasadniającej rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem ustawowego zwrotu (art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela) nie narusza art. 30 § 4 k.p., jeżeli w okolicznościach sprawy, w tym uwzględniając informacje podane przez pracodawcę w inny sposób, stanowi to dostateczne skonkretyzowanie tej przyczyny.

Mając na uwadze powyższe, należy przyjąć, że skarżąca nie zdołała wykazać występowania przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, co obliguje do orzeczenia w myśl art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w myśl art. 39821 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c.

źródło: http://www.sn.pl/orzecznictwo/

Wytłuszczenia dokonane przez redakcję

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *